A kọrọ na ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ mmadụ 8,000 nwụrụ, ọtụtụ puku ndị ọzọ merụrụ ahụ n'ihi ala ọma jijiji ahụ nke mere na mba Tọki na Siria n'ụbọchị Mọnde.
Ọtụtụ puku ụlọ dara na mba abụọ ahụ, ụlọ ọrụ enyemaka na-adọkwa aka ná ntị maka ihe "nwere nnukwu nsogbu" na ugwu ọdịda anyanwụ Siria, ebe ọtụtụ nde ndị nọ n'ọnọdụ adịghị ike na ndị a chụpụrụ n'ebe obibi nọ na-adabere na nkwado mmadụ.
A na-agba mbọ ịzọpụta ndị mmadụ nke ukwuu, ebe mba ụwa niile na-enye aka n'ọrụ ịchọ na mgbake. Ka ọ dị ugbu a, ụlọ ọrụ ndị a dọrọ aka ná ntị na ndị nwụrụ n'ihe mberede ahụ nwere ike ịrị elu karịa.
Lee ihe anyị maara gbasara ala ọma jijiji ahụ na ihe kpatara ya ji dị oke egwu.
Ebee ka ala ọma jijiji ahụ mere?
Otu n'ime ala ọma jijiji kachasị ike nke kpara mpaghara ahụ aka ọjọọ n'ime otu narị afọ mere ka ndị bi n'ógbè ahụ maa jijiji site n'ụra ha n'isi ụtụtụ Mọnde n'ihe dị ka elekere anọ nke ụtụtụ. Ala ọma jijiji ahụ mere kilomita 23 (maịlụ 14.2) n'akụkụ ọwụwa anyanwụ Nurdagi, na mpaghara Gaziantep nke Turkey, n'ime omimi nke kilomita 24.1 (maịlụ 14.9), ka United States Geological Survey (USGS) kwuru.
Ọtụtụ ala ọma jijiji mere n'ógbè ahụ n'ime awa ole na ole ka ihe mberede mbụ ahụ gasịrị. Ala ọma jijiji nke ruru 6.7 sochiri nkeji iri na otu mgbe ala ọma jijiji mbụ ahụ dasịrị, mana ala ọma jijiji kachasị ukwuu, nke ruru 7.5 n'ịdị elu, kụrụ ihe dị ka awa itoolu ka e mesịrị n'elekere 1:24 nke ehihie, dịka USGS si kwuo.
Ala ọma jijiji ahụ nke ruru ihe dị ka kilomita iri itoolu na ise (maịlụ iri ise na itoolu) n'ebe ugwu nke ala ọma jijiji mbụ ahụ, bụ nke kachasị ike n'ime ihe karịrị otu narị ala ọma jijiji e dekọrọ ruo ugbu a.
Ndị ọrụ nnapụta na-agba ọsọ ugbu a megide oge na ihe ndị dị n'ime mmiri iji dọpụta ndị lanarịrịnụ site n'okpuru ihe mkpofu dị n'akụkụ abụọ nke ókèala ahụ. Dịka ụlọ ọrụ ọdachi nke mba ahụ si kwuo, ihe karịrị ụlọ 5,700 dị na Turkey adaala.
Ala ọma jijiji nke Mọnde sokwa n'ime ndị kacha sie ike na mba Turkey nwetara n'ime narị afọ gara aga - ala ọma jijiji nke ruru ogo 7.8 mere n'akụkụ ọwụwa anyanwụ nke mba ahụ na 1939, nke butere ọnwụ ihe karịrị mmadụ 30,000, dịka USGS si kwuo.
Gịnị mere ala ọma jijiji ji eme?
Ala ọma jijiji na-eme na kọntinent niile dị n'ụwa - site na ugwu kachasị elu n'Ugwu Himalaya ruo na ndagwurugwu kachasị ala, dị ka Oké Osimiri Nwụrụ Anwụ, ruo na mpaghara oyi dị oke njọ nke Antarctica. Agbanyeghị, nkesa nke ala ọma jijiji ndị a abụghị ihe a na-eme n'usoro.
USGS kọwara ala ọma jijiji dị ka "ala ịma jijiji nke mberede kpatara. Nrụgide dị n'ime oyi akwa mpụta ụwa na-akwali akụkụ nke ihe kpatara ya ọnụ. Nrụgide na-arị elu, nkume na-amị amị na mberede, na-ewepụta ike n'ime ebili mmiri nke na-agafe n'ime ala ma na-akpata ịma jijiji nke anyị na-enwe n'oge ala ọma jijiji."
A na-eji igwe onyonyo (seismograph) atụ ala ọma jijiji, nke na-enyocha ebili mmiri ala ọma jijiji nke na-agafe n'ụwa mgbe ala ọma jijiji gasịrị.
Ọtụtụ mmadụ nwere ike ịghọta okwu ahụ bụ "Richter Scale" nke ndị ọkà mmụta sayensị jirila ruo ọtụtụ afọ, mana taa ha na-agbaso Usoro Mbelata Mbelata Mercalli (MMI), nke bụ nha ziri ezi karịa nke ala ọma jijiji, dịka USGS si kwuo.
Otu esi atụ ala ọma jijiji
Gịnị mere nke a ji dị ize ndụ?
Ọtụtụ ihe kpatara ala ọma jijiji a ji dị egwu. Otu n'ime ha bụ oge o mere n'ehihie. Ebe ala ọma jijiji ahụ dara n'isi ụtụtụ, ọtụtụ mmadụ nọ n'ihe ndina ha mgbe ọ mere, ha anọkwa n'okpuru mkpọmkpọ ụlọ ha.
Ọzọkwa, ebe usoro ihu igwe oyi na mmiri ozuzo na-agafe na mpaghara ahụ, ọnọdụ adịghị mma emeela ka mbọ nnapụta na mgbake dị n'akụkụ abụọ nke ókèala ahụ sie ike nke ukwuu.
Okpomọkụ adịla oke njọ, mana a na-atụ anya na ọ ga-agbadata ogo dị iche iche n'okpuru efu ka ọ na-erule Wenezde.
Mpaghara nrụgide dị ala na-efegharị ugbu a n'elu Turkey na Syria. Ka nke ahụ na-aga n'ihu, nke a ga-eme ka "ikuku oyi dị ukwuu" si n'etiti Turkey daa, dịka ọkachamara n'ihe gbasara ihu igwe dị elu nke CNN bụ Britley Ritz si kwuo.
A na-atụ anya na ọ ga-adị ogo -4 Celsius (ogo 24.8 Fahrenheit) na Gaziantep na ogo -2 na Aleppo n'ụtụtụ Wenezde. Na Tọzdee, amụma ahụ ga-adaba ruo ogo -6 na ogo -4 n'otu n'otu.
Ọnọdụ ndị a emeela ka ọ sie ike maka ndị otu enyemaka iru ebe ahụ metụtara, Minista Ahụike Turkey bụ Fahrettin Koca kwuru, na-agbakwụnye na helikọpta enweghị ike ifegharị na Mọnde n'ihi ihu igwe na-adịghị mma.
N'agbanyeghị ọnọdụ ndị a, ndị ọrụ gọọmentị agwaala ndị bi n'ụlọ ka ha hapụ ụlọ maka nchekwa ha n'agbanyeghị nchegbu nke ala ọma jijiji ndị ọzọ mgbe nke ahụ gasịrị.
Ebe ọ bụ na mba abụọ ahụ emebiela nke ukwuu, ọtụtụ mmadụ amalitela ịjụ ajụjụ gbasara ọrụ akụrụngwa ụlọ obodo nwere ike ịrụ na ọdachi ahụ.
Onye injinia nhazi USGS Kishor Jaiswal gwara CNN na Tuzdee na mba Turkey ahụla ala ọma jijiji dị ukwuu n'oge gara aga, gụnyere ala ọma jijiji na 1999 nke mere na mba ahụ.kụrụ ndịda ọdịda anyanwụ Turkeyma gbuo ihe karịrị mmadụ 14,000.
Jaiswal kwuru na ọtụtụ akụkụ nke Turkey ka a kpọrọ ebe ndị nwere oke ihe egwu nke ala ọma jijiji, dịka iwu ụlọ na mpaghara ahụ si dị, ọ pụtara na ọrụ owuwu kwesịrị iguzogide ụdị ihe ndị a ma zere mbibi dị egwu - ọ bụrụ na emee ya nke ọma.
Mana ọ bụghị ụlọ niile ka e wuru dịka ọkọlọtọ ala ọma jijiji nke mba Turkey nke oge a si dị, ka Jaiswal kwuru. Enweghị ike ime atụmatụ na owuwu ya, ọkachasị n'ụlọ ndị ochie, pụtara na ọtụtụ ụlọ enweghị ike ịnagide oke ihe mberede ahụ.
"Ọ bụrụ na ị naghị emepụta ihe owuwu ndị a maka ike ala ọma jijiji nke ha nwere ike iche ihu na ndụ imewe ha, ihe owuwu ndị a nwere ike ọ gaghị arụ ọrụ nke ọma," ka Jaiswal kwuru.
Jaiswal dọkwara aka ná ntị na ọtụtụ n'ime ụlọ ndị ahụ a hapụrụ ka ha kwụ ọtọ nwere ike "ịda mbà nke ukwuu n'ihi ala ọma jijiji abụọ ahụ siri ike anyị hụburu. Enwere obere ohere ịhụ ala ọma jijiji mgbe nke ahụ gasịrị nke siri ike iji mee ka ụlọ ndị ahụ mebiri emebi daa. Ya mere, n'oge ọrụ a mgbe ala ọma jijiji gasịrị, ndị mmadụ kwesịrị ịkpachara anya nke ọma n'ịbanye n'ụlọ ndị ahụ na-adịghị ike maka ọrụ nnapụta ndị a."
Oge ozi: Feb-08-2023
